B-VCA Module 10: Brand- en explosiepreventie en -bestrijding

10.1 De chemie van vuur

Om brand te laten ontstaan, moeten drie elementen gelijktijdig aanwezig zijn, ook wel de Branddriehoek genoemd. Als één van deze elementen ontbreekt, dooft het vuur.

Brandstof: Een stof die kan branden (vast, vloeibaar of gasvormig).

Zuurstof (Oxidatiemiddel): Meestal de zuurstof uit de lucht.

Activeringsenergie: De hitte- of ontstekingsbron (vonken, vlammen, elektriciteit).

Technische ontvlambaarheidsconcepten:

Vlampunt: De minimumtemperatuur waarbij een vloeistof voldoende dampen afgeeft om te ontbranden in de aanwezigheid van een ontstekingsbron.

Explosive Limits (LEL/UEL): The concentration range of a gas or vapor in the air within which an explosion is possible.

LEL (Lower Explosive Limit): Mixture is too “lean” to burn.
UEL (Upper Explosive Limit): Mixture is too “rich” (lacks oxygen).

10.2 Brandclassificatie en blusmiddelen

Het is essentieel om het type brandstof te identificeren om de juiste blusmethode te kiezen.

Brandklasse

Type brandstof

Aanbevolen blusmiddel

Klasse A

Organische vaste stoffen (Hout, papier, karton, textiel).

Waternevel, Schuim, ABC-poeder.

Klasse B

Brandbare vloeistoffen (Benzine, olie, verf).

Schuim, ABC-poeder, $CO_2$

Klasse C

Brandbare gassen (Butaan, propaan, aardgas).

Poeder (nadat de toevoer is afgesloten).

Klasse D

Brandbare metalen (Magnesium, natrium, kalium).

Specifiek metaalpoeder (Droog zand).

Klasse F

Oliën en vetten (Frituurvet).

Specifieke vetblussers (Chemicaliën).

10.3 Blusmethoden

Blussen bestaat uit het doorbreken van de branddriehoek door in te werken op één van de componenten:

Afkoeling: Werkt in op de hitte (bijv. door water te gebruiken).

Verstikking: Werkt in op de zuurstof, door deze te verdrijven of de brandstof af te dekken (bijv. met $CO_2$

Inhibitie (Negatieve katalyse): Werkt in op de chemische kettingreactie (bijv. door poederblussers te gebruiken).

Hongerkuur (Verwijdering): Verwijdert de brandstof (bijv. door een gaskraan dicht te draaien).

10.4 Gebieden met explosiegevaar (ATEX)

Explosieve atmosferen worden gemarkeerd met een gele driehoek en de letters Ex. In deze zones is het gebruik van standaard elektronische apparaten (telefoons, camera's, elektrisch gereedschap) ten strengste verboden, omdat deze vonken kunnen veroorzaken.

Veiligheid in ATEX-zones:

Gebruik van vonkvrij gereedschap (brons of beryllium).

Antistatische werkkleding.

Gebruik van explosiemeters: Als het gasniveau 10% van de LEL bereikt, moet het gebied onmiddellijk worden geëvacueerd.

10.5 Noodprotocol bij brand

In geval van brand is de volgorde van prioriteit:

Alarm: Breng onmiddellijk anderen op de hoogte via handbrandmelders of de noodtelefoon.

Evacuatie: Ga naar de verzamelplaats via de gemarkeerde routes. Gebruik geen liften.

Blussen: Probeer de brand alleen te blussen als deze klein is (beginnende brand), de juiste brandblusser beschikbaar is en er een veilige vluchtweg achter u is.

Eerste hulp: Bij brandwonden: breng gedurende minimaal 15 minuten lauw water (geen koud water) aan. Breng geen zalf aan en verwijder geen kleding die aan de huid plakt.