MODULE 10
Brand- en Explosiepreventie en -bestrijding
Leer de brandchemie, classificatie van explosieve atmosferen (ATEX) en de procedures voor het voorkomen en bestrijden van industriële branden.
10.1 De Chemie van Brand
Voor een brand moeten drie elementen tegelijkertijd aanwezig zijn — de Branddriehoek. Als één ontbreekt, gaat de brand uit.
- Brandstof: Een stof die kan branden (vast, vloeibaar of gas).
- Oxidatiemiddel (Zuurstof): Gewoonlijk de zuurstof in de lucht.
- Activeringsenergie: De warmte of ontstekingsbron (vonken, vlammen, elektriciteit).
Technische Ontvlambaarheidsconcepten:
- Vlampunt: De minimumtemperatuur waarbij een vloeistof voldoende dampen afgeeft om te ontvlammen.
- OGG (Onderste Explosiegrenswaarde): Mengsel is te “mager” om te branden.
- BGG (Bovenste Explosiegrenswaarde): Mengsel is te “rijk” (gebrek aan zuurstof).
10.2 Brandclassificatie en Blusmiddelen
| Brandklasse | Type Brandstof | Aanbevolen Blusmiddel |
|---|---|---|
| Klasse A | Organische vaste stoffen (hout, papier, karton, textiel) | Waterstraal, Schuim, ABC-Poeder |
| Klasse B | Brandbare vloeistoffen (benzine, olieën, verven) | Schuim, ABC-Poeder, CO₂ |
| Klasse C | Brandbare gassen (butaan, propaan, aardgas) | Poeder (na afsluiting van de toevoer) |
| Klasse D | Brandbare metalen (magnesium, natrium, kalium) | Specifiek metaalpoeder (droog zand) |
| Klasse F/K | Kookolieën en -vetten | Specifieke natte chemische middelen |
10.3 Blusmethoden
- Koeling: Werkt op de warmte (bijv. gebruik van water).
- Verstikking (Afdekking): Werkt op de zuurstof, verdringt het of bedekt de brandstof (bijv. gebruik van CO₂ of brandblusdekens).
- Inhibitie: Werkt op de chemische kettingreactie (bijv. gebruik van droog chemisch poeder).
- Uithongering (Verwijdering): Verwijdert de brandstof (bijv. het sluiten van een gasklep).
10.4 Explosie-risicozones (ATEX)
Explosieve atmosferen zijn gemarkeerd met een gele driehoek en de letters Ex. In deze zones is het gebruik van standaard elektronische apparaten (telefoons, camera’s, elektrisch gereedschap) strikt verboden.
- Gebruik van niet-vonkend gereedschap (brons of beryllium).
- Antistatische werkkleding.
- Gebruik van explosiemeters: Als het gasniveau 10% van de OGG bereikt, moet het gebied onmiddellijk worden geëvacueerd.
10.5 Noodprotocol
- Alarm: Stel onmiddellijk in kennis via handmatige meldingspunten of de noodtelefoon.
- Evacuatie: Ga naar het verzamelpunt via de gemarkeerde routes. Gebruik geen liften.
- Blussing: Probeer de brand alleen te doven als het een kleine brand is (beginbrand), het juiste blusmiddel beschikbaar is en er een veilige vluchtweg achter u is.
- Eerste Hulp: Spoel bij brandwonden met lauw water (niet koud) gedurende minimaal 15 minuten. Breng geen zalven aan en verwijder geen kleding die aan de huid vastzit.